ỨNG DỤNG NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO – “CHÌA KHÓA” ĐƯA SẢN PHẨM CÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN VIỆT NAM VƯƠN TẦM QUỐC TẾ

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh, Việt Nam đứng trước bài toán cấp thiết: Làm sao để nâng cao giá trị cho sản phẩm công nghiệp nông thôn (CNNT) vốn đang chiếm tỉ trọng lớn trong đời sống nhưng giá trị xuất khẩu vẫn còn khiêm tốn? Câu trả lời nằm ở sự đột phá về công nghệ chế biến sâu. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng trò chuyện với ThS. Kỹ thuật Phan Văn Hiệp – Giảng viên Trường Đại học Văn Hiến, đồng thời là Giám đốc Công ty ITS. Ông là “cha đẻ” của sáng chế thiết bị sấy động ứng dụng năng lượng mặt trời – một giải pháp không chỉ giải bài toán năng lượng mà còn khẳng định sức mạnh của đổi mới sáng tạo trong việc đưa sản phẩm Việt vươn tầm quốc tế.

Hình ảnh tác giả với sản phẩm của mình

Phóng viên: Xin chào ông, được biết ông đã dành nhiều tâm huyết cho các giải pháp sấy nông sản ứng dụng năng lượng mặt trời. Ông đánh giá thế nào về thực trạng chế biến nông sản tại Việt Nam hiện nay?

ThS. Phan Văn Hiệp: Hiện nay, khoảng 80% dân số Việt Nam tham gia sản xuất nông nghiệp, nhưng đóng góp vào nền kinh tế vẫn còn khá thấp. Đa phần nông sản của chúng ta vẫn xuất khẩu ở dạng thô, chưa qua chế biến sâu, dẫn đến giá trị gia tăng không cao. Nguyên nhân chính là do công nghệ chế biến và sau thu hoạch chưa phát triển tương xứng. Do đó, việc tìm kiếm một giải pháp công nghệ có chi phí đầu tư và vận hành thấp, nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm là bài toán sống còn để nâng tầm thương hiệu nông sản Việt.

Phóng viên: Vậy giải pháp “Thiết bị sấy động ứng dụng năng lượng mặt trời” của ông có điểm gì khác biệt so với các nhà sấy hiệu ứng nhà kính thông thường?

ThS. Phan Văn Hiệp: Điểm cốt lõi nằm ở sáng chế “Bẫy nhiệt mặt trời”. Khác với hiệu ứng nhà kính trực tiếp thường suy giảm nhiệt nhanh khi không khí chuyển động, bẫy nhiệt của chúng tôi sử dụng các tấm tole uốn lượn sóng sơn màu tối để lấy nhiệt triệt để từ nắng mặt trời. Kết hợp với tấm polycarbonate đặc ruột có độ xuyên thấu ánh sáng tới 95%, hệ thống có thể nâng nhiệt độ buồng sấy lên thêm từ 10°C đến 35°C so với môi trường^.. Đặc biệt, chúng tôi áp dụng “Công nghệ sấy động trục đứng”. Thay vì sấy tĩnh vỉ ngang dễ gây khô không đều, các sản phẩm tại đây được đặt trên các trục quay liên tục. Thiết kế này giúp sản phẩm khô đồng đều tuyệt đối và tăng sản lượng lên từ 1500% đến 3000% trên cùng một diện tích so với phơi nắng truyền thống.

Hình ảnh một số sản phẩm nông sản sấy từ máy sấy của tác giả

Phóng viên: Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn là rào cản lớn khi nông sản Việt muốn vươn ra thế giới. Công nghệ của ông giải quyết vấn đề này như thế nào?

ThS. Phan Văn Hiệp: Chúng tôi kiểm soát an toàn thực phẩm qua ba lớp bảo vệ:

Thứ nhất là việc tách ẩm ngõ vào: Không khí trước khi vào buồng sấy được lọc bụi và tách nước xuống còn khoảng 10% ẩm độ, giúp sấy nhanh ở nhiệt độ thấp để giữ nguyên màu sắc và dinh dưỡng.

Thứ hai là công đoạn khử khuẩn: Chúng tôi tích hợp đèn cực tím dải C (UVC) kết hợp phun khí Ozone để tiêu diệt triệt để vi sinh vật có hại và nấm mốc trực tiếp trong buồng sấy.

Thứ 3 sản phẩm của chúng tôi có kết cấu Buồng sấy kín: Thiết kế này loại bỏ hoàn toàn các tác nhân ô nhiễm từ môi trường bên ngoài.

Hình ảnh sản phẩm máy sấy bằng năng lượng mặt trời

Phóng viên: Về mặt kinh tế và môi trường, mô hình này mang lại hiệu quả cụ thể như thế nào cho các doanh nghiệp, thưa ông?

ThS. Phan Văn Hiệp: Hiệu quả lớn nhất là tiết kiệm đến 80% điện năng so với các dòng máy sấy bơm nhiệt hay sấy lạnh. Ngoài ra, giá thành thiết bị của chúng tôi rẻ hơn đáng kể so với các dòng máy nhập ngoại có cùng công suất. Việc sấy kín hoàn toàn cũng bảo vệ môi trường và phù hợp với xu thế phát triển xanh, bền vững mà thế giới đang hướng tới.

Phóng viên: Ông đánh giá tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo trong sản xuất các sản phẩm công nghiệp nông thôn ra sao?

ThS. Phan Văn Hiệp: Tôi cho rằng, đổi mới sáng tạo không phải là những gì quá xa vời hay chỉ nằm trong phòng thí nghiệm. Trong lĩnh vực công nghiệp nông thôn, ĐMST chính là mạch máu để duy trì sự sống và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Tôi đánh giá tầm quan trọng này qua 4 khía cạnh cốt lõi:

Thứ nhất, ĐMST là công cụ để vượt qua rào cản chất lượng. Khu vực nông thôn thường gặp khó khăn về vệ sinh an toàn thực phẩm và sự đồng nhất của sản phẩm. Nếu cứ giữ cách làm truyền thống như phơi nắng thủ công, chúng ta sẽ mãi quẩn quanh với việc “giải cứu” nông sản. ĐMST, cụ thể như việc tôi ứng dụng đèn UVC, khí Ozone và buồng sấy kín, giúp sản phẩm nông thôn đạt chuẩn quốc tế, đủ sức bước vào những thị trường khó tính nhất như EU hay Nhật Bản.

Thứ hai, ĐMST giải bài toán chi phí cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Doanh nghiệp nông thôn thường hạn chế về vốn. Việc áp dụng các công nghệ như ‘Bẫy nhiệt mặt trời’ giúp tiết kiệm đến 80% điện năng. Đây chính là điểm mấu chốt: ĐMST không nhất thiết phải là mua máy móc đắt tiền từ nước ngoài, mà là tìm ra giải pháp kỹ thuật tối ưu để giảm chi phí vận hành, giúp sản phẩm có giá thành cạnh tranh mà chất lượng vẫn tương đương các công nghệ cao cấp như sấy lạnh hay sấy thăng hoa.

Thứ ba, ĐMST giúp bứt phá về năng suất trên quy mô nhỏ. Với quỹ đất và nhân lực hạn chế ở nông thôn, công nghệ ‘Sấy động trục đứng’ mà tôi nghiên cứu đã giúp tăng sản lượng lên từ 15 đến 30 lần trên cùng một diện tích. Điều này cho phép các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ có thể chuyển mình sang sản xuất quy mô công nghiệp mà không cần đầu tư quá lớn vào mặt bằng hay nhân công.

Cuối cùng, ĐMST tạo nên giá trị thương hiệu “Xanh”. Hiện nay, thế giới không chỉ mua sản phẩm, họ mua cả quy trình sản xuất sạch. Khi chúng ta đổi mới theo hướng tận dụng năng lượng mặt trời, giảm phát thải, chúng ta đang xây dựng một ‘hồ sơ xanh’ cho nông sản Việt. Đây là lợi thế cạnh tranh không thể sao chép, giúp nâng tầm vị thế của sản phẩm nông thôn từ ‘đặc sản địa phương’ trở thành ‘thương hiệu quốc gia’.

Tóm lại, nếu không có đổi mới sáng tạo, sản phẩm công nghiệp nông thôn sẽ mãi ở dạng thô và giá trị thấp. ĐMST chính là chiếc cầu nối đưa nông sản từ cánh đồng đi thẳng vào chuỗi cung ứng toàn cầu một cách bền vững nhất.

Phóng viên: Cảm ơn ThS. Phan Văn Hiệp về những chia sẻ đầy tâm huyết này!

Thực hiện: Hải Châu – Phòng KHCN &ĐMST